BİT’Nİ KULLANMA VE YÖNETME
Kazanımlar
1-
Dosya uzantılarına göre (örneğin pdf, gif vb.)
dosyaların temel özelliklerini tanımlar.
2-
Elektronik ortamdaki verilerin sınıflanması ve
saklanmasında kullanılan yaklaşımları değerlendirir.
3-
Elektronik verileri sınıflama ve saklama
konusunda doğru yaklaşımları uygular.
DOSYA YÖNETİMİ
1. KAVRAMLAR
a) İşletim sisteminin hiyerarşik düzeni içerisinde dosya, klasör,
sürücüleri nasıl gösterdiğini anlamak:
İşletim
sistemi içerisinde sürücüler içerisinde dosya ve klasörler bulunurlar. Bunları
Windows gezgininden listeleyebiliriz. Fakat Windows gezgininde dosyaları
listeleyemeyiz, dosyaları pencere kısmında görebiliriz. Bu dosya ve klasörlerin
görünümlerini herhangi bir pencere açıkken üst menüden araçları açarak görünüme
gelip değiştirebiliriz.
b) İşletim sistemince dosya ve klasörlerin saklandığı sabit disk,
disket, CD-ROM/Dvd Writer ve ağ sürücü gibi cihazları bilmek:
İşletim sistemi altında dosya ve klasörlerin
saklandığı çeşitli depolama birimleri vardır. Bunlardan sabit disk
bilgisayarımızın olmazsa olmazlarındandır. Bunları yerel sürücüler olarak
değerlendiririz. Bunların haricinde cd-dvd sürücüler yardımıyla cd ve dvd
aygıtlarını, çeşitli harici disk birimlerini klasör ve dosyalarımızı depolamak
için kullanabiliriz.
c)
WINDOWS GEZGİNİ KISAYOLLARI
o
Alt + Tab: Açık pencereler arasında dolaşmayı sağlar
o
Ctrl + Esc: Başlat menüsü açılır
o
Alt + F4: Bulunduğunuz pencereyi/programı kapatır
o
Shift + Delete: Dosyayı geri dönüşüm kutusuna yollamadan
siler
o
Tab: Neredeyse her yazılımda, yazılımın
elementleri arasında gezinmeyi sağlar.
o
Shift + Tab: Yazılım elementleri arasında geriye doğru
gezinmeyi sağlar.
o
Alt + E: Düzenle menüsünü açar.
o
Alt + F: Dosya menüsünü açar.
o
Alt + H: Yardım menüsünü açar.
o
Home: Satır başına gider.
o
End: Satır sonuna gider.
o
Ctrl + Home: Dosya başına gider.
o
Ctrl + End: Dosya sonuna gider.
o
Shift + Home: İmlecin bulunduğu yerden, satırın başına
kadar olan kısmı tarar.
o
Shift + End: İmlecin bulunduğu yerden, satırın sonuna
kadar olan ısmı tarar.
o
Ctrl + Sol: İmleci bir kelime sola kaydırır.
o
Ctrl + Sağ: İmleci bir kelime sağa kaydırır.
o
Ctrl + C: Kopyala
o
Ctrl + X: Kes
o
Ctrl + V: Yapıştır
o
Ctrl + Z: Geri/Son yapılanı geri al (Undo)
o
Ctrl + Y: İleri/Tekrar yap (Redo)
2. KLASÖR KAVRAMI
a) Bir sürücü üzerindeki klasör ve dosyalar arasında dolaşmak:
Bir sürücü üzerinde klasörler
arasında dolaşmak için Windows gezginin kullanabiliriz. Ya da o sürücüye ait
pencereyi açarak bu işlemi yapabiliriz. Windows gezginini açmak için
klavyemizde ki Windows butonuna basarak başlat menüsünü açıyoruz ve arama
kutusuna “Windows gezgini” yazıyoruz. Windows gezginini açmanın bir diğer
yöntemi de “Windows + E” kısa yol tuş kombinasyonudur.
b) Klasör oluşturma ve onların altında yeni klasörler oluşturma:
Klasör oluşturmak için öncelikle nereye
oluşturmak istiyorsak o klasöre ve ya o alana gireriz. Daha sonra fare ile sağ
tuş tıklarız ve gelen pencereden klasör seçeneği seçilir. Daha sonra aynı
işlemleri oluşturmak istediğimiz klasörün içine girip uygulayabiliriz.
c) Bir sürücü üzerindeki klasör adını, büyüklüğünü, yerini gösteren bir pencerenin açılması:
Klasörün yerini, adını, büyüklüğünü görmek için klasörün özellikler penceresini açmamız gerekir. Bir klasörün özellikler penceresini açmak için o klasörü seçili hale getirip klavyemizdeki uygulama tuşuna basarız ve açılan sağ menüden özellikler seçeneğini aktif hale getirip enter tuşuna basarız. Farklı bir yöntem olarak ise yine istediğimiz klasörü seçili hale getirdikten sonra “Alt + Enter” kısayol tuş kombinasyonu ile o klasöre ait özellikler penceresi açılır. Eğerki bu işlemleri fare ile yapmak istiyorsanız seçili klasöre sağ tıklanıp özellikler menüsü tıklanır.
3. DOSYA İLE ÇALIŞMAK
a) Dosya türü çeşitlerini tanımak:
› Uzantı Açıklama
› Exe Uygulama dosyaları
› Bat Toplu iş kütükleri
› Txt Metin dosyaları
› Bmp Resim dosyaları
› Jpg Resim dosyaları
› Gif Resim dosyaları
› Doc Microsoft Word dosyaları
› Xls Microsoft Excel dosyaları
› Mdb Microsoft Access dosyaları
› Zip Sıkıştırılmış dosyalar
› Mp3 Ses dosyaları
› Wav Ses dosyaları
› Mid Ses dosyaları
› Mpg Film dosyaları
› Avi Film dosyaları
b) Bir klasör içerisindeki dosya sayısını öğrenmek:
Bir klasör içerisindeki dosya sayısını
öğrenmek için en basit yöntem o klasörü seçili hale getirdikten sonra “Alt +
Enter” kısayol tuşu kombinasyonu ile o klasöre ait özellikler penceresini
açarak bu bilgilere ulaşmaktır. Karşımıza gelen klasör özellikleri penceresinde
o klasör içerisinde kaç dosya olduğuna dair bilgi bulunmaktadır. Diğer bir yol
ise klasöre fare ile sağ tıklayarak gelen pencereden özellikler komutu
tıklanarak öğrenebiliriz.
c) Dosya durumlarını değiştirmek:
Sadece okuma, kilitlenmiş, okuma ve yazma
yapılabilir vs. İşletim sistem ortamında dosyalara ait güvenlik ayarlarını
değiştirmek mümkündür. Bu güvenlik ayarları ifadesini biraz açacak olursak o
bilgisayardaki kullanıcıların o dosyaya erişim ayarları olarak ifade
edebiliriz. Erişim ayarlarından kastımız o dosyanın okuma, yazma vb.
ayarlarıdır. Bu ayarları özelleştirmek için o dosyaya sağ tuş ile açılan
menüden özellikler komutu tıklanır. Gelen menüden resimde gösterilen düzenle
komutu tıklanır. Açılan diğer menüden hangi kullanıcıya göre dosya ayarlamaları
yapılır.
d) Dosyaları adları, büyüklükleri, türleri ve tarihlerine göre sıralama:
Sıralamak istenen alana gelip boş bir yerde fare ile sağ tıklanıp gelen menüden sıralama ölçütü komutu altından istediğimiz bir şekilde sıralama yapabiliriz.
e). Dosya uzantılarını dikkate alarak isimlerini değiştirmek:
Daha
önceki konularda da bahsettiğimiz üzere klasör seçenekleri penceresi altındaki
görünüm panelinde “Bilinen dosya türleri için uzantıları gizle” diye bir
seçenek vardır. Bu seçenek seçili olmadığı durumlarda işletim sistemi ortamında
tüm dosyaları uzantıları ile beraber yer alıyordu. Örneğin; müzik isimli bir
mp3 dosyasının ismi böyle bir durumda “müzik.mp3” olarak görünüyordu. Böyle bir
durumda bu dosyanın ismini değiştirirken dosya ismi kısmından sonraki “.mp3”
kısmı önem kazanmaktadır. Bu dosyanın ismini değiştirmek için “müzik.mp3”
ifadesinde sadece “.” dan önceki kısımda değişiklik yapmalıyız aksi takdirde
gerekli programlar yardımıyla bu dosyayıaçamayız.
f) Dosya, klasör adlarını değiştirmek:
Dosya ve klasörlerin isimlerini değiştirmenin en kolay yolu o dosya ya da klasörü seçili hale getirerek ismini yazacak olduğumuzu kutucuğu düzenlenebilir hale getirmektir. Bu durumda dosya ya da klasörün ismini istediğimiz gibi değiştirebiliriz. Dosya veya klasöre sağ tuş ile açılan menüden yeniden adlandır komutu verilebilir. İsim değişikliğini sağlamak için son olarak enter tuşuna basmamız yeterli olacaktır.
4. DOSYA VE KLASÖRLERİ KOPYALAMAK, KESMEK, YAPIŞTIRMAK
a) Tekil olarak dosya, klasör seçmek; bir grup komşu dosya, klasör seçmek veya bir grup komşu olmayan dosya, klasör seçmek:
Tek bir dosyayı ya da klasörü seçmek için kolaylıkla yön tuşları yardımıyla bu işlemi gerçekleştirebiliyoruz. Tüm dosya ya da klasörleri seçmek için “Ctrl + A” kısayol tuşu kombinasyonunu kullanıyoruz.
İstediğimiz dosyaları veya klasörleri seçmek için
klavyeden Ctrl tuşu basılı tutularak fare ile istenilen dosya ve klasörler bir
kez tıklanır.
b) Sürücüler arasında veya klasörler arasında dosyaların, klasörlerin Kopyalanması:
Kopyalanacak öğe/öğelerin bulunduğu konuma gidilir. Kopyalanacak öğeler seçilir ve kopyala komutu verilir.
Kopyala komutu
için seçenekler:
1- Seçili bölge üzerinde farenin sağ tuşuna
basılır, açılan menüden kopyala
3-Klavyeden Ctrl + C
İşlemlerinden sonra hedefe gidilir ve yapıştır
komutu verilir. Yapıştır komutu için seçenekler:
-Boş bir alanda sağ tuşla açılan menüden yapıştır
-Düzen menüsünden yapıştır
-Klavyeden Ctrl + V işlemi uygulanır.
c) Sürücüler arasında veya klasörler arasında dosyaları, klasörleri
taşımak(Kes-Yapıştır):
Taşınacak öğelerin bulunduğu konuma gidilir. Taşınacak öğeler seçilir. Kes komutu verilir. Kaynak bulunduğu yerden kesilerek panoya aktarılır.
Kes komutu için seçenekler:
-Seçili bölge üzerinde farenin sağ tuşuna
basılır, açılan menüden kes
- Düzen menüsünden kes
- Klavyeden Ctrl
+ X
Hedefe gidilir. Aşağıdakilerden biri ile yapıştır komutu verilir.
- Boş bir alana sağ tuşla açılan menüden yapıştır
- Düzen menüsünden yapıştır
- Klavyeden Ctrl
+ V
d) Dosyaların bir yedeğinin taşınabilir saklama birimlerine kopyalanmasının önemini anlamak:
Her ne kadar kusursuz görünse de teknolojinin en büyük nimetlerinden birisi olan bilgisayarlarımızda da bazen istemediğimiz olaylar gerçekleşebilir. Bunlar gerek yazılımsal gerekse donanımsal sorunlardan kaynaklanabilir. Bu gibi durumlarda verilerimizin kaybolmasını önlemek amacıyla verilerimizin bir yedeğini harici bir depolama birimine almamız bizim için son derece önemlidir.
5. SİLME VE GERİ DÖNÜŞÜM
a) Dosyaları, klasörleri geri dönüşüm sepetine atmak/silmek:
Harddiskimizde saklanan dosya ve klasörleri
gerektiğinde bilgisayarımızdan silebiliriz. Bunun iki farklı yöntemi vardır. Geçici
olarak silmek istediğimiz dosya veya klasörleri geri dönüşüm kutusuna atarız.
Tamamen silmek istediğimiz dosya ve klasörleri ise direkt olarak silebiliriz.
Bir dosya veya klasörü geri dönüşüm kutusuna atmak için o dosya ya da klasörü
seçili hale getirerek klavyeden Delete tuşuna basmamız yeterli olacaktır. Bunu
farklı olarak o dosya veya klasörü seçili hale getirip klavyedeki uygulama tuşu
yardımıyla sağ menüsü açarak oradan sil seçeneğini aktif hale getirip enter
tuşuna basarak ta yapabiliriz. Bir dosya veya klasörü bilgisayarımızdan direkt
olarak silmek içinse “Üst Karakter(shift tuşu) + Delete” kısayol tuşu
kombinasyonunu kullanırız.b) Geri dönüşüm sepetinden silinmiş dosya ve alanları geri alma:
Geri dönüşüm kutusuna atılmış bir dosyayı geri almak için geri dönüşüm kutusunu açıp hangi dosya veya klasör üzerinde işlem yapacaksak onu seçili hale getirdikten sonra klavye üzerindeki uygulama tuşu yardımıyla sağ menüsünü açıp oradan geri yükle seçeneğini aktif hale getirdikten sonra enter tuşuna basarız.
c) Geri-dönüşüm sepetini temizleme:
Geri dönüşüm kutusunu tamamen boşaltmak için geri dönüşüm simgesini seçili hale getirdikten sonra klavyedeki uygulama tuşu yardımıyla sağ menüsünü açarak oradan geri dönüşüm kutusunu boşalt seçeneğini aktif hale getirerek enter tuşuna basarız.
6. ARAMA
a) Arama aracını kullanarak dosyanın yerini aramak:
Başlat butonunun altındaki arama kutusu yardımıyla istediğimiz dosya veya klasörlere ulaşabiliriz.
b) Dosyaları içeriğiyle, değiştirilme tarihiyle, ilk oluşturulduğu tarihle, büyüklüğüyle ve joker karakterlerle aramak:
Çeşitli arama filtrelerine göre arama yapmak istiyorsak herhangi bir pencere açarak “Ctrl + F” kısayol tuşu kombinasyonu ile arama kutusunu aktif hale getirdikten sonra arayacağımız metni yazıp daha sonra yön tuşları yardımıyla gerekli filtreleri ekleyebiliriz.
7. DOSYA SIKIŞTIRMA
a) Dosya sıkıştırmayı anlamak:
Büyük
boyutlu dosyaları çeşitli sıkıştırma programları yardımıyla sıkıştırarak
boyutlarını küçültebiliriz. Sıkıştırılmaya müsait geniş boyutlu dosyalardan çok
fazla küçülme olacaktır örneğin Office belgeleri gibi, ama bunun yanında jpeg
gibi resim formatlarında sıkıştırılma ile pek bir boyut farkı oluşmaz.
›
1- Bir klasör içerisindeki dosyaları sıkıştırmak:
Herhangi bir klasörü sıkıştırmak için öncelikle o klasör simgesi seçili hale
getirildikten sonra klavyemizdeki uygulama tuşu yardımıyla açılan sağ menüden
“Arşive ekle” ifadesi seçili hale getirilip enter tuşuna basılır. Açılan arşiv
adı ve parametreler isimli pencere üzerinde entere basılarak sıkıştırma işlemiş
gerçekleştirilir. Ya da bunu fare ile yapmak istersek x dosyasının
üzerinde sağ tıklayıp Arşive Ekle x.rar seçilir.
› 2- Sıkıştırılmış dosyayı açmak: Herhangi sıkıştırılmış
bir dosyayı açmak için o dosya seçili hale getirilerek klavyedeki uygulama tuşu
yardımıyla açılan sağ menüden “dosyaları çıkart, buraya çıkart, klasöre çıkart
vb. ifadeler” seçilerek enter tuşuna basılır. Ya da fare ile x dosyasının üzerinde sağ
tıklayıp Winrar seçilir. Çıkan menuden buraya çıkar seçilir.
Kaynakça
Temel Bilgi Teknolojileri- Ali
Güneş- Pegema Yayıncılık- 2006
Uşak üniversitesi(http://lms.usak.edu.tr/bilgisayarla-gorunurluk-kazanma/bilgisayar-kullanimi-ve-dosya-yonetimi-icerik.html)
